با شصت هزارتومان چند صد میلیون به جیب بزن !!! ایرنیک و ماجرای دامنه های ir ( مصاحبه جتجالی من با آقای قاضی )
مصاحبه جنجالی (من) با دکتر حامد فلاح، قاضی و حقوقدان و پژوهشگر فقه فناوری اطلاعات
موضوع: مافیای دامنههای .ir، احتکار دیجیتال و اصلاحات قریبالوقوع NIC.ir
مدتها با مجموعه nic.ir در حال مکاتبه بودم، و به نبود قانونی مشخص برای جلوگیری از معضل بزرگی با نام مافیای دامنه های ایرانی پی بردم!
با نگاهی ساده به صفحه های شخصی یا واسطه ای همچون https://rond.ir/Domain مشاهده میکنید که بدون هیچ واهمه ای ارقام چند صد میلیونی و گاها میلیاردی (بصورت غیر رسمی در سایر کانالهای ارتباطی) توسط افراد فرصت طلب برای انتقال یک دامنه ایرانی اعلام شده! و عجیب آنکه برخی از فروشندگان خودرا شرکتی معتبر با شماره ثبت و علائم تجاری نیز معرفی میکنند!
با آنکه بارها با وزارت علوم ( دستگاه ناظر بر سازمان فیزیک نظری ایران ، نقطه آی آر ) تماسهایی داشتم و قول بررسی و پیگیری های جدی میدادند اما نتیجه ای جز تکرار همان قول ها حاصل نمیشد... همه این رویدادها در نهایت من را به این نتیجه رساند که باید کاری انجام شود!
در ادامه شاهد خلاصه ای از مصاحبه اختصاصی بنده با قاضی محترم ( جناب آقای دکتر فلاح ) که نتیجه ماهها تحقیق و پژوهش و تلاش برای جمع آوری مدارک و مستنداتی است در راستای حمایت از حقوق مصرف کننده و حمایت از کسب کارهای نوپا، هدف این تلاش ها تنها و تنها ایجاد و شکل دهی به مجموعه قوانینی است که همه در شرایطی برابر از منابع و امکانات فوق بهره مند شویم%
من: دکتر فلاح، مدتیست بحث داغی در فضای وب ایران شکل گرفته؛ عدهای دامنههای کوتاه، خوشنام و کلیدی .ir را ثبت میکنند، نه سایتی راه میاندازند، نه خدمتی ارائه میدهند و فقط منتظرند آنها را با قیمتهای چند صد میلیونی یا حتی میلیاردی بفروشند. این اتفاق را شما چطور تحلیل میکنید؟
دکتر فلاح: این پدیده، متأسفانه دیگر یک رفتار پراکنده نیست؛ ما با چیزی شبیه مافیای دامنههای .ir مواجه هستیم. افرادی که به صورت سیستماتیک دامنههای ارزشمند را شناسایی و ثبت میکنند، بدون هیچ نیت تولید محتوا یا خدمترسانی، صرفاً برای قفلکردن بازار و بالا بردن قیمت. از نظر حقوقی، این کار مصداق روشن احتکار دیجیتال است؛ یعنی تصرف یک منبع عمومی با هدف ایجاد کمبود مصنوعی و سودجویی.
من: یعنی شما معتقدید دامنه اینترنتی هم میتواند مثل کالا احتکار شود؟
دکتر فلاح: دقیقاً. دامنه فقط یک اسم نیست؛ یک منبع محدود ملی است. دامنههای .ir بخشی از دارایی دیجیتال کشور محسوب میشوند. وقتی کسی دهها یا صدها دامنه را میگیرد و بدون استفاده نگه میدارد، عملاً راه را بر فعالیت اقتصادی و رسانهای دیگران میبندد. این نه فقط غیراخلاقی، بلکه از منظر حقوق عمومی قابل ایراد است.
من: برویم سراغ بحث حساستر؛ فقه اسلامی. برخی میگویند این نوع سوداگری دامنه حتی شبهه شرعی دارد. نظر شما چیست؟
دکتر فلاح: نهتنها شبهه دارد، بلکه در بسیاری موارد غیرمشروع است. در فقه اسلامی، احتکار به معنای نگهداشتن کالای مورد نیاز مردم برای گرانفروشی، به شدت نهی شده است. حالا اگر «کالا» را بهروز کنیم و به «مال دیجیتال» برسیم، دامنه دقیقاً در همین تعریف میگنجد.
کسی که دامنهای را نه برای استفاده مشروع، بلکه فقط برای فروش گرانتر نگه میدارد، از نظر فقهی مرتکب ظلم میشود؛ چون باعث تضییع حق دیگران و ایجاد ضرر عمومی میگردد.
من: بعضی از این دامنهها سالها بدون حتی یک صفحه ساده پارک شدهاند؛ فقط برای فروش. این را چطور میشود توجیه کرد؟
دکتر فلاح: توجیهی ندارد. این دقیقاً همان چیزیست که فقها از آن به عنوان «حبس مال برای اضرار به غیر» یاد میکنند. در فقه، حتی اگر مالکیت صوری وجود داشته باشد، اما استفاده ضررآفرین باشد، مشروعیت زیر سؤال میرود. دامنههای .ir ملک شخصی مطلق نیستند؛ آنها تحت حاکمیت و نظارت ملی تعریف شدهاند.
من: پس نقش NIC.ir و سازمان فیزیک نظری ایران در این میان چیست؟
دکتر فلاح: نقش کلیدی. NIC.ir بهعنوان متولی ثبت دامنههای .ir، موظف است از منافع عمومی صیانت کند. خوشبختانه طبق اطلاعاتی که داریم، اصلاحات مهمی در راه است. سازمان فیزیک نظری ایران و NIC.ir به سمت ایجاد یک نظام ساماندهی و نظارت جدی حرکت کردهاند.
این اصلاحات شامل:
- شناسایی دامنههایی که صرفاً برای سوداگری نگه داشته شدهاند
- محدودسازی ثبت انبوه دامنه توسط اشخاص خاص
- الزام به استفاده واقعی یا ارائه دلیل موجه برای نگهداشت دامنه
- شفافسازی فرآیند نقلوانتقال و قیمتگذاری دامنهها
من: یعنی میتوان گفت دوران دامنههای میلیاردیِ بدون استفاده رو به پایان است؟
دکتر فلاح: دقیقاً. پیام این اصلاحات کاملاً روشن است: دامنههای .ir ابزار قمار و دلالی نیستند. کسانی که فکر میکردند میتوانند با قفلکردن نامهای ارزشمند، بازار را گروگان بگیرند، بهزودی با محدودیتهای جدی و پیگردهای قضایی مواجه خواهند شد. و البته قانون در نظر دارد با بسترها و مکانهایی که این شرایط را برای این مدل دلالی فراهم آورده برخورد جدی تری انجام دهد.
من: بعضی فعالان فضای دیجیتال میگویند این وضعیت نوعی رانت و فساد پنهان در فضای اینترنت است. شما موافقید؟
دکتر فلاح: کاملاً. وقتی دسترسی به یک منبع ملی برای عدهای خاص سادهتر میشود و آنها بدون ارزشآفرینی سودهای کلان میبرند، این تعریف کلاسیک رانت دیجیتال است. فقه اسلامی، حقوق عمومی و حتی منطق اقتصادی آزاد، هر سه با این وضعیت مخالفاند.
من: اگر بخواهید یک پیام صریح به سودجویان دامنه بدهید، چه میگویید؟
دکتر فلاح: پیام من بدون تعارف این است:
احتکار دامنههای .ir از نظر شرعی، اخلاقی و حقوقی قابل دفاع نیست. دوران رها بودن بازار دامنهها تمام شده و اصلاحات در راه است. سرمایه دیجیتال کشور ملک شخصی چند نفر نیست و دستگاه قضا برنامه های متنوعی برای برخورد جدی با این شرکت ها و افراد در دستور کار دارد.
من: و حرف آخر برای مردم و کسبوکارها؟
دکتر فلاح: این اصلاحات اگر درست اجرا شود، میتواند یک نقطه عطف باشد؛ بازگشت عدالت دیجیتال، شکستن مافیای دامنه و باز شدن فضا برای کسبوکارهای واقعی. این یک مطالبه عمومی است، نه صرفاً یک تغییر فنی.
...
